AL BASTY: авангардтық киім бренді қалай жасалады

AL BASTY авангардтық киім брендінің негізінде қазақ мифологиясы, еркін мінез бен батылдық жатыр. Брендтің негізін қалаушы, дизайнер Алина Айтжанова Қазақстанда төрт жылдан бері өз бизнесін дамытып келеді. Осы уақыт ішінде ол ірі компаниялармен бірлескен жобаларды іске қосып, Қазақстан сән апталығына қатыспаса да, шетелдік сатып алушылардың назарын аудара алды. 
Біз Алинамен қазақ мифологиясын сән саласында жаңаша пайымдау, топтамалар жасау, бизнес құрылымы, оның қиындықтары және бұйымдардың бағасын қалай белгілейтіні туралы сөйлестік.

Есте қалатын атау брендтің танылуына жол ашады

Менің брендімнің атауы — AL BASTY. Менің ойымша, бренд үшін есте қалатын атаудың маңызы зор. Біздің атауды адам бір рет естісе де, бірден есте сақтап қалады.

Көздегенім — қазақ мифологиясын сән арқылы қайта пайымдап, авангардты күнделікті өмірге енгізу.

Біз қазақ мифологиясын кеңінен насихаттауға баса назар аудардық. Мақсатымыз — басқа елдердегідей мифологияны сәнді әрі заманауи бағытқа айналдыру болды. Ол кезде, 2022 жылы, Қазақстанда мұндай үрдіс әлі қалыптаспаған еді.

Брендті құру барысында қазақ мифологиясын жан-жақты зерттеп, Серікбол Қондыбайдың еңбектерін оқып, терең таныстым.

Кейін брендке AL BASTY деген атауды таңдадым. Бұл атау маған бірден ұнады, себебі Албасты бейнесінің өзі көпқырлы, ал атаудың өзі дөрекілеу болғанымен, бірден есте қалады.

Шынымды айтсам, мен бұл кейіпкер туралы бұрын көп біле бермейтінмін. Бала кезімде ауылдағы әжем бізге бірдеңе бүлдіріп қойсақ, «Албасты!» деп жиі ұрысатын. Сол себепті бұл сөз маған бала кезден таныс еді.

Ал егер бұл сөзді бөлек жазсақ — «ал басты» — қазақ тілінде «басыңды ұста», яғни «басыңды қолға ал» деген мағына береді.

Мен дизайнерден әлеуметтанушыға айналдым

Әр адамның бойында қарама-қайшылықтар тоғысады. Біз жат саналатынды киелі нәрсемен, қалалықты көшпелімен, көне дүниені заманауимен ұштастырамыз. Адам ретінде біз әрқашан әр қырымыздан көрінеміз: біреуге жаман болсақ, басқаға жақсы адамбыз. AL BASTY — өзіме тереңірек үңіліп, өзімді сырттай бақылап, қандай адам болғым келетінін көрсетудің бір жолы.

Жақында біз «VIP-казашка» топтамасын жасадық. Бұл — поп-мәдениеттегі бірегей құбылыс, ал маған қоғамда қалыптасқан түсініктерді өзге қырынан көрсеткенді ұнатамын. Брендімізде қазірдің өзінде түрлі архетиптер бар: аққу, мыстан, су перісі, айдаһар, жезтырнақ. Ендеше «VIP-казашка» да болсын. Оның үстіне, бұл термин Қазақстаннан тыс жерлерде де танымал болып үлгерді. Біз бәріміз өзгереміз: менің аудиториям VIP-қазақ әйелінің стереотиптік болмысын жоққа шығарады. Бірақ зерттеу жүргізе келе, мен бұл образдың ішінен көптеген қызық дүниелерді таптым. Нәтижесінде, біз Адина Топашева және BEEPL concept store-дың негізін қалаушы Ақниет Қарабекпен бірлесіп, жаппай күйзеліс дәуірінде өзіңді сүюдің манифесі болатын әйелдер қауымдастығын құруды шештік.

Брендтің дамуын Албасты мен Айдаһардан, андеграундтан бастадық. Кейін бұл эстетика біртіндеп жоғары сәнге ұласты. Ал енді поп-мәдениетке келетін уақыт жетті. Қызығы — бұл бастапқыда қалыптасқан бренд эстетикамызға мүлдем қарама-қайшы бағыт.

Адамдар өздеріне белгілі бір образды таңдай алады, ал әр субмәдениеттің өзіндік айтары мен тарихы бар. Соңғы кезде өзімді дизайнерден гөрі әлеуметтанушыдай сезінемін.

Дәл осындай киім үлгілерін таңдау себебі

Бізде «Айдаһар» деп аталатын джинсы бар. Қазақ тілінен аударғанда бұл сөз «дракон» дегенді білдіреді. Оның негізінде айдаһардың қабыршағының элементі жатыр.

Маған адамның дене архитектурасын өзгерткен өте ұнайды: адам бұл джинсыны киген кезде, олар оның денесінің жалғасына айналғандай әсер береді. Бұл өрнекті жасағанда қазақ ою-өрнегіндегі толқын бейнесін айдаһардың қабыршағымен ұштастырдым. Осылайша, бұл біздің брендіміздің мәдени ДНҚ-сына айналды.

Бұл идея Польшада колледжде оқып, оқуымды аяқтап, дипломдық жұмысыммен айналысып жүрген кезде пайда болды. Менің дипломдық коллекциям Mad Nomad деп аталды, бұл «Ессіз көшпенді» дегенді білдіреді. Сол кезде мен силуэттің осындай формаларын қолдана бастадым.

Мен үшін осындай ерекше киім үлгілерін жасау — ішкі қажеттілік. Менің өз көзқарасым бар, енді басқаша жасай алмаймын.

Маркетинг пен сауда — бизнестің негізі

Шығармашылыққа мен жауап беремін: идея ойлап табу және оған мән-мағына беру, терең зерттеу жүргізу, топтаманың эскиздерін жасау, прототиптер әзірлеу, түсірілім ұйымдастыру, маталарды таңдау және бұйымдарды конструкторға тапсыру. Бұрын осының бәрін өзім жасайтынмын, қазір жұмыстың бір бөлігін басқа мамандарға тапсырамын.

Менің тұрақты командамда алты адам бар: екі сату менеджері, операциялық менеджер, бухгалтер, Instagram-менеджер және мен. Аутсорста төрт тігінші, конструктор және 3D-баспа дизайнері жұмыс істейді.

Сонымен қатар, түсірілімдерге видеограф, фотограф, визажистер, стилистер, модельдер, продюсер және контент-мейкер шақырамыз. Түсірілім — ең көп күш пен энергия қажет етеді, өйткені біз сапалы әрі әдемі визуал жасаймыз.

Маркетингке көп күш пен ресурс бөлеміз, себебі бренд маркетинг пен саудасыз өмір сүре алмайды. Маркетинг пен сауда — бизнестің негізі.

Бұрын өз тігін цехым болған, бірақ оны жаптым. Қазіргі Қазақстан жағдайында жеке өндірісті жүргізу қиын. Биыл Қытайдағы фабрикалармен жұмыс істей бастадық: кейбір өнімдерді сол жаққа тапсырамыз, ал күрделі әрі ерекше бұйымдардың барлығын Қазақстанда жасаймыз.

Шығынды азайтуға болатын тұстар

Меніңше, өндіріс шығынын азайтуға болады: оның құнын арқылы бағасын көпшілік сатып алушыға қолжетімді ете аламыз.

Бірақ Қазақстанда бұл мүмкін емес. Себебі өндіріс өте қымбат: мұндай бизнеске қажет заттардың іс жүзінде ешқайсысы Қазақстанда өндірілмейді. Жіптен, матадан, түймеге дейін барлық материалды Қытайдан, Түркиядан және Кореядан сатып аламыз.

Матаның басым бөлігін Қытайдан алдырамыз, кейбір заттарды осында сатып аламыз. Ал «Айдаһар» джинсыларының өндірісінде апсайклинг техникасын қолданамыз — олар Қазақстаннан сатып алатын қоймада қалған, сатылмай қалған джинсыдан жасалады.

Бұған қоса, білікті мамандардың тапшылығы да бар. Өзіме қажет сапаға қол жеткізу үшін тігіншілерімді өзім оқыттым: қалай тігу керектігін көрсетіп, жұмыс тәсілдерін үйреттім.

Мен киім дизайнері мамандығын оқыдым, бірақ ұзақ уақыт тігінші, кейін конструктор болып жұмыс істедім. Сондықтан өндірістің барлық үдерісін жақсы түсінемін.

Тігінші немесе конструктор болып жұмыс істеп көрмеген кейбір дизайнерлерге қиынырақ соғады. Егер оларға жақсы тігінші немесе білікті конструктор кездеспесе, коллекцияны сапалы етіп шығару қиын болады. Ал бұл тұрғыда маған жеңілірек болды, өйткені барлық мамандарымды өзім оқытып, үйреттім.

Біздің сатып алушымыз кім

Меніңше, күрделі әрі бірегей дүние жасағаннан гөрі, масс-маркет өнімдерін шығару әлдеқайда тиімді. Біздің аудиториямыз шағын. Егер базалық, қарапайым заттармен салыстыратын болсақ, олардың айналымы бәрібір әлдеқайда жоғары, ал аудиториясы кеңірек. Бірегей брендтер айналым көлемі жағынан ұтылады.

Біз халықаралық нарықта пиарға басымдық бермейміз — тек контент пен дизайнға мән береміз, ал адамдар бізді өздері тауып жатады. ТМД елдерінен шыққан, қазір шетелде тұратын клиенттеріміз көп, олар біз туралы достарынан біліп жатады. Көптеген шетелдіктер де біздің киімдерімізді сатып алады — Германиядан, Қытайдан, Ресейден, Қырғызстаннан, АҚШ-тан.

Меніңше, біздің киімдерімізді киюге бел буған адамдар өте батыл. Кейде олар образдарын бізден де жақсы стилизациялап, ерекше үйлесімдер ойлап табады.

Бізді қолдап, киімдерімізді сатып алып, киіп жүрген клиенттеріміздің арқасында өмір сүріп келеміз. Егер бізден ешкім ештеңе сатып алмаса, бұл бренд те болмас еді.

Коллаборациялар бизнеске көмектеседі

Біз — авангардтық брендпіз, және ірі компаниялардың өздері брендтің ерекше стилін қолдауға шешім қабылдағанда, бұл олардың жобаға деген қызығушылығы мен батылдығын көрсетеді.

Бізге Progression CA агенттігі хабарласып, Tele2-мен коллаборация жасауды ұсынды. Жобаның креативті директоры менің құрбым әрі біздің клиентіміз Мария Лескина болды. Blackout топтамасы үшін біз желіні оқшаулайтын қалталары бар киім жасадық. Сигнал өткізбейтін Фарадей матасын қолдандық. Мұндай матаны пайдалану идеясын агенттік ұсынды. Елестетіп көріңізші: байланыс қызметін сататын компания өзінше антиреклама жасап, адамдарды байланыстан бас тартып, осы сәтте болуға шақырады. Бұл өте қызық әрі батыл идея болды.

Сонымен қатар, бізде ZVUK техно-кешімен бірнеше коллаборация болды, ал қыркүйек айында Гете-институтымен бірлескен коллаборациямыз жарық көрді.

Бірегей мәдени коды бар бизнестің қателері

Фэшн-бизнесті әдетте киім дизайнерлері құрады. Дизайнер бренд құрған кезде, ол дизайнерден кәсіпкерге айналады. Ең үлкен қателіктің бірі — кәсіпкерлік режимге ауыса алмау және маркетинг пен сатуды ұмытып, тек коллекцияға басымдық беру.

Мен киім брендтерін іске қосқан маркетологтарды да білемін. Олардың ісі өте сәтті жүріп жатыр, өйткені олар нарықтың қалай жұмыс істейтінін жақсы біледі және дизайнерлерден айырмашылығы — кез келген өнімді сәтті сатылымға шығара алады.

Сонымен қатар, инфлюенсер-маркетинг пен оффлайн кеңістіктер де маңызды. Алматыда біз BEEPL, Ethno Pop-up Store дүкендерінде және Sinichki-нің екі нүктесінде ұсынылғанбыз. Астанада — Arevik Concept дүкеніндеміз. Сонымен бірге, біздің өнімдерді Intertop, FR Group платформаларынан және ресейлік Deus платформасынан табуға болады. Біз оффлайн форматта сатып алудың көбірек екенін көріп отырмыз. Онлайнда адамға зат қызық болып, назарын аударады, бірақ оның қымбат әрі күрделі екенін көргенде, бірден онлайн сатып ала алмайды. Оған алдымен бұл киімнің өзіне жарасатынына көз жеткізу керек. Сондықтан ол оффлайн-дүкенге келіп, сол жерде сатып алады.

Неліктен киімдердің бағасы соншалықты қымбат

Бұл сомаға өндірістің өзіндік құны мен маркетинг шығындары кіреді.

Маркетинг өте қымбат. Оған қоса, оффлайн сауда нүктелері үшін комиссия төленеді — дүкендер әр сатылымнан 36%—50% ұстап қалады. Мысалы, сен бір киімді 100 мың теңгеге сатасың делік. Оның 50 мыңы ғана дүкеннен саған түседі, ал одан өндіріс шығынын, логистиканы, маркетингті және жалақыны тағы алып тастау керек. Соңында шамамен 10% маржа ғана қалады.

Масс-маркет брендтері онлайн сата алады, өйткені олардың киімдері қарапайым және адамдарға оның денеге қалай отыратыны түсінікті. Егер масс-маркет бір модельді мыңдаған данамен сата алса, менің брендім ең көбі 200 дана сата алады — киімдер күрделі, әрі мұндай киімдерді киюге кез келген адам бірдей дайын емес.

Біз коллекция шығарып, қай заттың жақсы, ал қайсысының нашар сатылып жатқанын талдаймыз. Жақсы сатылатын модельдерді қайтадан көбейтіп шығарамыз, ал нашар сатылатындарын топтамадан алып тастаймыз. Бұл — үздіксіз талдау процесі.

Егер 2022 жылы мені алда қандай сынақтар күтіп тұрғанын білгенімде, брендті ашпас едім. Ол кезде мені энтузиазм мен еркін мінез алға жетелейтін.

Ал қазір маңдай бөлігім қалыптасып, тән мен жан тыныштығын, шексіз әрі мәңгілікпен үндесуден туатын үйлесімді қалаймын. Баға жетпес кәсіпкерлік тәжірибе жинаймын деп, өмірімді он жылға қысқартқан шығармын.